Średniowiecze

Średniowiecze

W początkach średniowiecza, gdy swe triumfy święciła jeszcze architektura starożytna, zaczęły się z niej wyłaniać dwie osobne formy architektoniczne. W Bizancjum kontynuowano założenia architektoniczne Cesarstwa Rzymskiego, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb kultury chrześcijańskiej. Ten styl cechuje się przejęciem tradycji rzymskich, wczesnochrześcijańskich oraz hellenistycznych i orientalnych, zwłaszcza perskich. Objął tereny dzisiejszej Grecji, Macedonii, Bułgarii i Serbii, wraz z ekspansją nawet części północnej Afryki. Jego wpływy zauważyć można nawet w Polsce. Jednym z bardziej reprezentacyjnych przykładów kościoła bizantyjskiego wczesnego średniowiecza, jest wzniesiona przez Justyniana Hagia Sofia w Stambule. Natomiast na zachodzie Europy zrodził się zupełnie nowy typ osadnictwa, mający odzwierciedlenie w trybie życia plemion barbarzyńskich, które się tam zadomowiły. Najpopularniejsza osada plemienna zakładana była na wzgórzu, najczęściej otoczonym ciekiem wodnym.

Taka charakterystyka terenu pozwalała na jak najlepszą obronę wsi w najazdu nieprzyjaciela. Zamiast murów obronnych, osady otaczano palisadami. Domostwo wodza znajdowało się najczęściej w samym środku osiedla i otoczone było zabudowaniami gospodarczymi. W związku z rozszerzeniem się wpływów chrześcijańskich plemiona barbarzyńskie masowo przyjmowały tę religię. Na terenach osad zaczęły powstawać kościoły. Początkowo do celów sakralnych wykorzystywano istniejące budynki, po jakimś czasie zaczęto budować kościoły przeznaczone tylko do tego celu.

Styl wczesnochrześcijański

Styl wczesnochrześcijański

pobrane (18)W roku 313 Konstantyn Wielki i Licyniusz ogłosili w Mediolanie edykt, zwany mediolańskim, który zaprowadzał w Cesarstwie Rzymskim wolność wyznania. Na jego podstawie chrześcijanie mogli bez przeszkód praktykować swoją religię, a także otrzymali zwrot gruntów i nieruchomości odebranych kiedyś gminom wyznaniowym. Na bazie tych wydarzeń mogła zacząć rozwijać się architektura wczesnochrześcijańska. O ile wcześniej miejscami wykonywania obrzędów sakralnych były prywatne domy, ewentualnie katakumby, o tyle po ogłoszeniu traktatu chrześcijanie znalazłszy się pod opieką Konstantyna Wielkiego i jego matki św. Heleny mogli bez problemów zacząć stawiać kościoły.

W pierwszej fazie tego okresu wykształciły się dwa typy obiektów sakralnych. Jednym z nich był podłużny budynek o trzech lub pięciu nawach w typie bazyliki, gdzie nawa środka była zdecydowanie wyższa od bocznych, a drugim budynek stawiany na planie koła, wieloboku, albo w formie bardziej złożonej, z dachem namiotowym lub kopułą. Bazyliki często miały nawy rozdzielone kolumnadami, a dach konstruowany był na bazie drewnianej więźby dachowej, widocznej z wnętrza budynku. Niekiedy, w przypadku braku drewna stosowano kamienne sklepienia kolebkowe. Budowle sakralne z biegiem czasu zaczęto otaczać ambitami, czasem dodatkowo planowano rozległe dziedzińce w formie atrium otoczone kolumnowym portykiem. Kościoły budowane na planie krzyża greckiego zaczęły się pojawiać w V w n.e. Duża część budowli charakterystycznych dla tego okresu została przebudowana w średniowieczu.

Starożytny Rzym

Starożytny Rzym

pobrane (19)Architektura klasyczna rozwijała się głównie w starożytnym Rzymie i Grecji, w okresie od VI w p.n.e, do mniej więcej II w naszej ery. Jej cechą charakterystyczna była symetria i zabudowa kolumnowa. Architektura rzymska ukształtowała się pod wpływem sztuki starożytnej Grecji, a w szczególności stylu etruskiego i hellenistycznego. Początkowo rozwijała się tylko na terenie Rzymu, jednak z czasem zaczęła się rozprzestrzeniać na niemal całą Europę Zachodnią. Wpływom greckim zawdzięczają rzymianie powstanie porządku korynckiego, natomiast porządek kompozytowi stworzyli już samodzielnie. Łączył on cechy porządków korynckiego i jońskiego.

Dużym przełomem w architekturze i budownictwie starożytnym było wynalezienie cementu. Składał się on z wapna, wody, popiołów wulkanicznych i drobnych kamieni i pozwolił na szerokie stosowanie spoiw i zapraw. W II w p.n.e opanowano sztukę wypalania cegieł, co przyspieszyło rozwój architektoniczny. W tym czasie osady projektowana na planach zbliżonych do kształtów regularnych, miły one siatkę ulic, zwykle przecinających się pod kątem prostym, brukowane ulice, a nawet kanalizację. Budowane wille i kamienice czynszowe, domy w stylu greckim miały atrium i perystyl. Miasta wyposażane były również w konstrukcje mostowe, budynki użyteczności publicznej, świątynie i łuki triumfalne, tak charakterystyczne dla tego okresu. Szeroko stosowano wznoszenie murów miejskich, z wieżami i bramami. Architektura starożytnego Rzymu stanowiła wzór dla wielu innych stylów, aż do XX wieku.

Architektura prehistoryczna

Architektura prehistoryczna

pobrane (20)O powstaniu architektury, jako świadomego planowania otaczającej człowieka przestrzeni możemy mówić od momentu przekształcenie się gospodarki zbieracko-rybacko-łowieckiej w gospodarkę związaną z uprawą roślin i hodowlą zwierząt. Pierwszymi w pełni ukształtowanymi zgodnie z funkcją, ale także z zachowaniem zasad pewnej estetyki były miejsca pochówku. Do naszych czasów dotrwały między innymi prehistoryczne kurhany datowane na około 5000 r. p.n.e., czy tolosy z ok. 3200 r. p.n.e. W trzecim tysiącleciu przed Chrystusem na terenach Europy pojawiły się dolmeny i menhiry. Dolmeny to mające charakter grobowca budowle megalityczne, składające się z wkopanych z ziemię głazów i na nich ułożonej kamiennej płyty. Menhir, to z kolei rodzaj pomnika ustawionego na miejscu pochówku. Występował w postaci podłużnego kamienia, najczęściej zaostrzonego od góry.

Z architektonicznego i konstrukcyjnego punku widzenia bardziej zaawansowanym jest grobowiec w jaskini Menga w Altequera w Hiszpanii. Wielką komorę grobową okala 8 płyt kamiennych, a strop jaskini podparty jest ogromnymi filarami. Najbardziej znanym zabytkiem tego okresu jest Stonehenge w Anglii. Ta megalityczna budowla składa się z wałów ziemnych, otaczających duży zespół stojących kamieni. Obiekt od 1986 jest wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Na ziemiach polskich, poza znaleziskami w postaci kościanych czy kamiennych narzędzi i ozdób, na uwagę zasługuje jedna z najlepiej zachowanych w Europie, osada w Biskupinie, w województwie kujawsko-pomorskim.

Architektura

Architektura

Architektura jest postrzegana jako dziedzina z pogranicza nauki i sztuki, bo zawiera wiele elementów zarówno jednaj jak i drugiej dziedziny. Zajmuje się projektowaniem i konstruowaniem wszelkiego rodzaju budowli przestrzennych, a także ogólniej pojętej przestrzeni życiowej człowieka, np. architektura krajobrazu czy wnętrz. W szerszym ujęciu dziedzina ta dotyczy również rozplanowania zespołów budynków wraz z ujęciem terenów zielonych, instalacji i ciągów komunikacyjnych. Architekci biorą pod uwagę wiele komponentów z zakresu urządzania przestrzeni, takich jak: formę, teksturę, strukturę, światło, cień, materiały czy natężenie dźwięków.

Muszą również uwzględnić limity i normy technologiczne, koszty i zasady konstrukcyjne. W odróżnieniu od inżynierii, która jest nauką ściśle techniczną, architekci opierają się na funkcjonalnym, ergonomicznym, ale też artystycznym organizowaniu układów urbanistycznych. Dokumentacją architektoniczna są głównie rysunki, przy czym dziś niemalże zawsze w formie wydruków komputerowych. Najpopularniejszym programem do projektowania jest autocad firmy Autodesk. Prace architektoniczne często są postrzegane jako dzieła sztuki lub symbole czasu. W tej dziedzinie wielu projektantów budowli przeszło do historii, jako wybitni artyści i wizjonerzy. Historia architektury opisuje estetyczny i techniczny rozwój tej dziedziny, a także budownictwa, od początków ludzkiej działalności budowlanej do chwili obecnej. Często jest inspiracją dla współczesnych projektantów, którzy czerpią z doświadczeń poprzedników.